Klasyczną grę rpg można porównać do teatru improwizacji, w którym osoba prowadząca (często zwana Mistrzem Gry) odgrywa rolę autora scenariusza, reżysera, narratora i zazwyczaj aktora ról postaci drugoplanowych – gracze natomiast są aktorami pierwszoplanowymi, jednakże nieznającymi scenariusza i zmuszonymi improwizować i reagować na sytuacje, jakie stawia przed nimi Mistrz Gry. Cała rozgrywka toczy się prawie jedynie w oparciu o słowne opisy, czasem wspomagane muzyką albo taktyczną planszą – Mistrz Gry opisuje graczom ich otoczenie i akcje wykonywane przez bohaterów niezależnych, gracze natomiast opisują czynności wykonywane przez ich postaci. Do procedur Mistrza Gry trzeba też (w większości wspomagana ustalonymi regułami) decyzja, które akcje podejmowane przez graczy osiągną zamierzone efekty, a które nie. Etap dozwolonej identyfikacji między graczami a odgrywanymi przez nich postaciami – wypowiadanie się w pierwszej osobie, wykorzystanie rekwizytów, kontakt fizyczny z pozostałymi graczami – jest kwestią umowną i zależy wyłącznie od stopnia immersji (zanurzenia) graczy w opisywany świat gry.
System jest jednym z priorytetowych pojęć w terminologii RPG. W wielu przypadkach rozumie się go jako połączenie opisu świata z mechaniką gry, zawarte w jednym lub więcej podręcznikach. Opisuje miejsce, w jakim rozgrywa się akcja gry. Raport taki ma możliwość sięgać od geografii, poprzez historię, socjologię, religię czy biologię, po aktualne w danym świecie prawa fizyki (czasami mające na uwadze przekroczenie typowego ich pojęcia poprzez wprowadzenie magii albo zaawansowanego mistycyzmu). Pełny i skrupulatny opis świata pozwala na toczenie w nim wielu różnorodnych typów rozgrywek, dlatego Mistrzowie Gry w pewnych sytuacjach decydują się na rozszerzanie podręcznikowych systemów w celu umożliwienia rozegrania konkretnych, złożonych scenariuszy. O ile takich modyfikacji jest większa ilość, uzyskują miano autorskich systemów RPG. Z drugiej strony natomiast, niektóre gry ograniczają opis świata do minimum, jak np Neuroshima, która w ten sposób zachęca graczy do wspólnego tworzenia świata.
Światy, w jakich toczą się akcje gier fabularnych można podzielić według konwencji, w których są utrzymane – podobnie jak dzieli się dzieła literackie. Istnieją systemy w konwencjach fantasy (nazywane przez niektórych FRPG), science fiction, cyberpunk, horror, płaszcza i szpady a też wzorowane (mniej lub bardziej z dużą dokładnością) na realiach historycznych wybranej epoki , a dodatkowo na współczesności. Można też podzielić je według podejścia do odwzorowywania rzeczywistości, na systemy przykładowo. realistyczne i heroiczne.
Reguły rządzące poszczególnymi systemami zwyczajowo zobowiązane są w podręcznikach, z których treścią (możliwie najdokładniej) powinni się zapoznawać zarówno gracze, przygotowując role, które będą odgrywać, jak również MG, przygotowujący kolejne spotkania (zwane sesjami). Systemy autorskie, zaprojektowane przez Mistrzów Gry w oparciu o systemy podręcznikowe, w pewnych przypadkach doczekują się artykułów jako nieoficjalne albo oficjalne dodatki do poszczególnych systemów.
Nieodłącznym prawie elementem systemów są opisy mechaniki rozgrywki. Stanowią je w bardzo wielu przypadkach określone zestawy wzorów matematycznych lub słownych określeń, pozwalających określić wpływ poszczególnych czynników na efekt danej akcji. Np, na powodzenie próby otwarcia przez postać zamka wytrychem wpłynąć mogą: zręczność palców, typ wytrycha czy stopień skomplikowania mechanizmu, a w pewnych przypadkach dosłownie tak abstrakcyjne współczynniki jak szczęście postaci, czy znaczenie otwarcia tegoż zamku dla tworzonej historii. Do opisu poszczególnych czynników stosowane są ustalone zestawy parametrów – mierzalnych, jak np. masa czy rozmiar przedmiotów, lub przybliżanych, takich jak etap niewygody pancerza lub gęstość mgły. Współczynniki przybliżane w wielu sytuacjach określa się wartością punktową (na przykład. w skali od 0 do 10), procentową, słownie (według umownej skali, np. od “fatalnie” przez “średnio” do “perfekcyjnie”) lub opisowo.

Przykładem zestawu umownie określonych parametrów jest stosowany w znaczącej liczbie przypadków mechanizm kwantyzacji cech bohaterów, regulujący zasady ich opisu, co służy rozstrzyganiu odgrywanych i opisywanych akcji. W wielu sytuacjach odpowiednimi współczynnikami opisane są fizyczne i psychiczne cechy danego bohatera (tj.: siła, inteligencja, zręczność) , a dodatkowo umiejętności, określające jak bardzo postać się na czymś zna lub jakie ma na danym polu praktykę (przykładowo. targowanie się czy walka mieczem dwuręcznym). W trakcie rozgrywki poszczególne cechy postaci mogą się modyfikować, gdy postać zdobywa nowe zdolności albo ulega obrażeniom. Gracze częstokroć spisują dane o swoich postaciach na specjalnie przygotowanych tzw. kartach postaci, co umożliwia na kontynuowanie jedną postacią rozgrywki przez kolejne sesje, odpowiadające dalszym przygodom, oraz dodatkowo na jej postęp w gronie kolejnymi przygodami.